کیسه صفرا اندام کوچکی است که در قسمت فوقانی شکم قرار دارد. کیسه صفرا مایعی به نام صفرا را جمع‌آوری و ذخیره می‌کند. صفرا به بدن کمک می‌کند غذا را هضم کند. ممکن است رسوبات کوچک و سفتی به نام سنگ کیسه صفرا در داخل کیسه صفرا تشکیل شوند. اگر سنگ‌های صفراوی باعث ایجاد مشکلات شوند، پزشک ممکن است جراحی برای برداشتن کیسه صفرا را توصیه کند. برای مثال، اگر کیسه صفرا به درستی وظایفش را انجام ندهد و باعث درد شود، ممکن است به جراحی نیاز داشته باشید.
در گذشته، پزشکان برای برداشتن کیسه صفرا یک برش بزرگ (Incision) روی شکم ایجاد می‌کردند. به این روش جراحی باز گفته می‌شود. امروزه پزشکان می‌توانند این عمل را با استفاده از ابزارهای بسیار ظریف و تنها از طریق چند برش کوچک انجام دهند. این روش جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا نام دارد، زیرا ابزار اصلی مورد استفاده لاپاراسکوپ نامیده می‌شود.
علت مشکلات کیسه صفرا چیست؟
شایع‌ترین علت، سنگ‌های صفراوی هستند. این رسوبات در داخل کیسه صفرا تشکیل میشوند و ممکن است وارد مجرای صفراوی نیز شوند، مجرایی که کیسه صفرا را به روده‌ها متصل می‌کند. احتمال ابتلا به سنگ کیسه صفرا در موارد زیر بیشتر است:
- زن باشید.
- سابقه بارداری و زایمان داشته باشید.
- اضافه وزن داشته باشید.
- بیش از ۴۰ سال سن داشته باشید.
همچنین اگر افراد دیگری در خانواده شما سابقه سنگ کیسه صفرا داشته باشند، احتمال ابتلای شما بیشتر خواهد بود. در حال حاضر، پزشکان روش قطعی و ثابتی برای پیشگیری از تشکیل سنگ‌های صفراوی در اختیار ندارند.
علائم مشکلات کیسه صفرا چیست؟
علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد شدید در شکم
- تهوع و استفراغ
- سوءهاضمه
- تب
- زرد شدن پوست
اصطلاح پزشکی زرد شدن پوست و چشم‌ها یرقان (Jaundice) است. اگر سنگ صفراوی باعث انسداد مجرای صفراوی شود، ممکن است دچار یرقان شوید.
پزشکان چگونه مشکلات کیسه صفرا را تشخیص می‌دهند؟
پزشک معمولاً درخواست سونوگرافی از بیمار می‌کند. در این روش با استفاده از امواج صوتی، تصاویر داخل بدن تهیه می‌شود. در طول انجام سونوگرافی به هوش هستید و این آزمایش هیچ دردی ندارد.
اگر به بررسی‌های بیشتری نیاز باشد، ممکن است پزشک سی‌تی‌اسکن (CT Scan) یا آزمایشی به نام اسکن HIDA را درخواست کند. در اسکن HIDA ماده حاجب (رنگ مخصوص) به بدن تزریق می‌شود تا عملکرد کیسه صفرا و مجاری صفراوی بررسی شود.
جهت مشاوره میتوانید به مطب دکتر کوشا پورریاحی متخصص جراحی عمومی و سرطان دوره تکمیلی جراحی عروق و واریس مراجعه کنید.
درمان مشکلات کیسه صفرا در اهواز
در بیشتر موارد، برداشتن کیسه صفرا بهترین روش درمان مشکلات آن است. ممکن است با ایجاد تغییراتی در رژیم غذایی، تا حدی علائم شما کاهش یابد. برای مثال، مصرف کمتر چربی می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما سنگ‌های صفراوی به‌ندرت خودبه‌خود از بین می‌روند.
ممکن است درباره روش‌هایی مانند خرد کردن سنگ‌های صفراوی یا حل کردن آن‌ها با دارو شنیده باشید. متأسفانه، این روش‌ها معمولاً اثربخشی مطلوبی ندارند.
مزایای جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا در اهواز چیست؟
برش‌های کوچک‌تر: به‌جای یک برش بزرگ به طول حدود ۵ تا ۷ اینچ (حدود ۱۳ تا ۱۸ سانتی‌متر) که در جراحی باز ایجاد می‌شود، در جراحی لاپاراسکوپی تنها چند برش کوچک ایجاد می‌شود که طول هر یک کمتر از یک اینچ (حدود ۲٫۵ سانتی‌متر) است.
درد کمتر: درد پس از جراحی لاپاراسکوپی معمولاً نسبت به جراحی باز کمتر است.
دوره نقاهت کوتاه‌تر: بهبودی پس از این روش سریع‌تر است. ممکن است همان روز عمل از بیمارستان مرخص شوید و زودتر به فعالیت‌های عادی خود بازگردید.
آیا جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا برای شما مناسب است؟
از آنجا که این روش، شایع‌ترین نوع جراحی کیسه صفرا است، ممکن است انتخاب مناسبی برای شما باشد. با این حال، در شرایط زیر ممکن است انجام آن امکان‌پذیر نباشد:
- اگر مشکلات کیسه صفرای شما شدید باشد.
- اگر قبلاً در قسمت فوقانی شکم تحت عمل جراحی قرار گرفته باشید.
قبل از هر اقدامی باید با یک جراح و پزشک خوب مشورت کنید.
اقدامات قبل از جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا در اهواز
پیش از عمل، باید یک معاینه کامل پزشکی انجام دهید. همچنین ممکن است برای اطمینان از اینکه از نظر جسمانی شرایط لازم برای جراحی را دارید، انجام برخی آزمایش‌ها لازم شود.
جراحی که قرار است عمل شما را انجام دهد، درباره مزایا و خطرات جراحی با شما صحبت خواهد کرد. سپس فرمی را امضا می‌کنید که نشان می‌دهد اطلاعات لازم را دریافت کرده‌اید و با انجام عمل موافق هستید.
همچنین منشی به شما خواهد گفت که قبل از عمل چه کارهایی باید انجام دهید و از انجام چه کارهایی خودداری کنید.
دستورالعمل‌های دقیق ممکن است بسته به نظر جراح متفاوت باشد، اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- شب قبل از عمل یا صبح روز جراحی دوش بگیرید.
- ممکن است جراح از شما بخواهد از صابون آنتی‌باکتریال استفاده کنید.
- ناحیه شکم خود را اصلاح (شیو) نکنید.
- از زمانی که پزشک تعیین می‌کند، خوردن و آشامیدن را متوقف کنید.
- صبح روز عمل، فقط داروهایی را که پزشک اجازه داده است، با مقدار بسیار کمی آب مصرف کنید.
- ممکن است لازم باشد مصرف برخی داروها را پیش از جراحی قطع کنید، از جمله: داروهای رقیق‌کننده خون، مکمل‌های غذایی، داروهایی که بر سیستم ایمنی بدن اثر می‌گذارند.
هنگام تعیین وقت جراحی، درباره تمام داروهای مصرفی خود با جراح مشورت کنید. همچنین لازم است شخصی شما را پس از عمل به منزل برساند و حداقل شب اول در کنار شما بماند. از پزشک یا پرستار بپرسید که پس از جراحی به چه میزان کمک نیاز خواهید داشت.
جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا چگونه انجام می‌شود؟
این جراحی تحت بیهوشی عمومی انجام می شود، یعنی در طول عمل کاملاً در خواب خواهید بود. پس از پایان جراحی، جراح برش‌های ایجادشده را با بخیه‌های ظریف، منگنه‌های جراحی، چسب نواری مخصوص یا چسب جراحی می‌بندد. این وسایل معمولاً با روند بهبودی جذب میشوند و از بین میرود یا نیازی به برداشتن آن‌ها توسط پزشک نخواهد بود.
پس از بیهوش شدن شما، جراح یک برش کوچک در نزدیکی ناف ایجاد می‌کند و وسیله‌ای به نام پورت (Port) را وارد شکم می‌کند.
پورت مسیری ایجاد می‌کند تا جراح بتواند گاز را وارد حفره شکم کند. این گاز فضای کافی برای انجام عمل جراحی فراهم می‌کند.
سپس یک دوربین کوچک از طریق همان پورت وارد شکم می‌شود. تصاویر این دوربین روی نمایشگر اتاق عمل دیده می‌شود تا جراح بتواند داخل شکم را به‌وضوح مشاهده کند.
پس از آن، چند پورت دیگر برای ورود ابزارهای بلند و باریک جراحی وارد میشوند.
در پایان، جراح با دقت کیسه صفرا را از بافت‌های اطراف جدا کرده و آن را از طریق یکی از برش‌ها خارج می‌کند.
در بیشتر موارد، این عمل با سه یا چهار برش انجام می‌شود، هرچند در برخی بیماران ممکن است تعداد برش‌ها بیشتر باشد.
در حین عمل، ممکن است پزشک از یک تصویربرداری تخصصی با اشعه ایکس از کیسه صفرا و مجاری صفراوی استفاده کند. این تصویربرداری می‌تواند وجود سنگ در مجرای صفراوی مشترک (Common Bile Duct) را مشخص کند.
اگر سنگی در این مجرا وجود داشته باشد، ممکن است جراح لازم بداند در همان حین عمل اقدامات درمانی دیگری انجام دهد، یا اینکه پس از جراحی، انجام یک عمل یا روش درمانی دیگر برای خارج کردن سنگ‌ها لازم باشد.
پیش از انجام جراحی، بسیار مهم است که درباره تحصیلات، آموزش و تجربه جراح خود اطلاعات کافی داشته باشید.
از جراح خود درباره تجربه او در انجام:
- جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا
- جراحی باز کیسه صفرا
سؤال کنید.
اگر نتوانم جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا انجام دهم، چه می‌شود؟
تعداد کمی از بیماران کاندید مناسبی برای جراحی لاپاراسکوپی نیستند. اگر شما یکی از این افراد باشید، ممکن است لازم باشد جراحی باز انجام شود. گاهی نیز عمل به صورت لاپاراسکوپی آغاز می‌شود، اما در حین جراحی، جراح تصمیم می‌گیرد آن را به جراحی باز تبدیل کند. از جمله دلایل این تصمیم عبارت‌اند از:
- کیسه صفرای شما آسیب زیادی دیده باشد، مانند وجود اسکار یا التهاب شدید.
- به دلیل جراحی‌های قبلی، در شکم شما بافت اسکار وجود داشته باشد.
- دچار چاقی شدید باشید.
- جراح نتواند از طریق لاپاراسکوپ دید کافی داخل شکم داشته باشد.
- در حین عمل، مشکلاتی مانند خونریزی ایجاد شود.
تبدیل جراحی لاپاراسکوپی به جراحی باز، عارضه یا شکست عمل محسوب نمی‌شود.
اگر جراح تشخیص دهد که جراحی باز برای شما بی خطر است، این تصمیم را خواهد گرفت. گاهی جراح تا زمانی که عمل لاپاراسکوپی را آغاز نکند، نمی‌تواند تشخیص دهد که ادامه آن امکان‌پذیر نیست. در چنین شرایطی، او بر اساس بهترین قضاوت پزشکی خود، بی خطر ترین روش جراحی را انتخاب خواهد کرد.
عوارض احتمالی جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا چیست؟
در بیشتر موارد، شما میتوانید ظرف حدود یک هفته به فعالیت‌های طبیعی خود بازگردید. عارضه به هر مشکلی گفته می‌شود که در حین درمان یا پس از آن رخ دهد. بیشتر افرادی که تحت جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا قرار می‌گیرند، یا هیچ عارضه‌ای ندارند یا فقط عوارض خفیفی را تجربه می‌کنند.
عوارض این جراحی شایع نیستند، اما ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خونریزی
- عفونت محل جراحی
- فتق
- لخته شدن خون
- مشکلات قلبی
فتق زمانی رخ می‌دهد که بخشی از روده یا سایر بافت‌ها از میان عضلاتی که آن را در بر گرفته‌اند، بیرون‌زدگی پیدا کند.
همچنین باید بدانید که هر عمل جراحی ممکن است با خطر آسیب به سایر اندام‌های بدن همراه باشد. اگرچه این اتفاق نادر است، اما امکان بروز آن وجود دارد. در جراحی کیسه صفرا ممکن است اندام‌های مجاور آسیب ببینند، از جمله:
- مجرای صفراوی مشترک
- روده بزرگ (کولون)
- روده باریک
در صورت بروز چنین آسیبی، ممکن است به انجام جراحی دیگری نیاز باشد.
همچنین این احتمال وجود دارد که پس از برداشتن کیسه صفرا، صفرا به داخل حفره شکم نشت کند.
بیشتر عوارض جراحی کیسه صفرا بسیار نادر هستند؛ یعنی تقریباً هرگز رخ نمی‌دهند.
اگر درباره هر یک از این عوارض احتمالی نگران هستید، حتماً آن را با جراح خود در میان بگذارید.
پس از جراحی چه انتظاری باید داشته باشم؟
احتمالاً همان روزی که جراحی انجام می‌شود مرخص خواهید شد، اما در برخی موارد ممکن است لازم باشد یک شب در بیمارستان بستری بمانید. پیش از ترخیص، باید بتوانید مایعات بنوشید.
داشتن مقداری درد پس از جراحی طبیعی است. درد در محل برش‌ها و همچنین در ناحیه شکم شایع است. علاوه بر این، ممکن است در شانه‌های خود نیز احساس درد کنید. این درد به علت گازی است که هنگام عمل برای ایجاد فضای کافی وارد شکم شده است. درد شانه معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف می‌شود.
در صورتی که پزشک منع نکرده باشد، میتوانید برای کاهش درد از داروهای بدون نسخه استفاده کنید. نمونه‌هایی از این داروها عبارت‌اند از:
- استامینوفن (Tylenol®)
- ایبوپروفن (Advil®)
قرار دادن کمپرس یخ روی محل برش‌ها نیز می‌تواند به کاهش درد کمک کند. از پزشک یا پرستار خود درباره روش صحیح استفاده از کمپرس یخ سؤال کنید.
ممکن است جراح مقدار کمی داروی مسکن (Narcotic) برای کنترل درد تجویز کند. بسیاری از بیماران بدون نیاز به مصرف این داروها بهبود پیدا می‌کنند، اما برخی افراد ممکن است برای چند روز به آن‌ها نیاز داشته باشند.
اگر درباره درد پس از عمل سؤالی دارید، از جراح یا پرستاران خود بپرسید. آن‌ها می‌توانند توضیح دهند که درد معمولاً چه مدت ادامه دارد و چه انتظاری باید داشته باشید.
همچنین ممکن است پس از جراحی دچار تهوع یا استفراغ شوید. خود عمل جراحی و داروهای بیهوشی می‌توانند باعث بروز این حالت شوند. معمولاً این علائم طی یک یا دو روز برطرف میشوند. اگر تهوع یا استفراغ ادامه پیدا کرد، حتماً پزشک یا پرستار خود را مطلع کنید.
بازگشت به فعالیت‌های روزمره بعد از جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا
تا جایی که وضعیت جسمانی شما اجازه می‌دهد، فعال باشید. پزشکان پیاده‌روی را به‌شدت توصیه می‌کنند. حتی در همان روز جراحی نیز میتوانید از پله‌ها بالا و پایین بروید. اگر پانسمان دارید، معمولاً از روز بعد میتوانید آن را بردارید و دوش بگیرید.
پس از بازگشت به خانه، انتظار میرود هر روز نسبت به روز قبل احساس بهتری داشته باشید. اگر چنین نبود، با پزشک خود تماس بگیرید.
در بیشتر موارد، حدود یک هفته پس از جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا میتوانید به فعالیت‌های عادی خود بازگردید. اگر شغل شما مستلزم بلند کردن اجسام سنگین است، از پزشک بپرسید چه زمانی میتوانید کار خود را از سر بگیرید.
چه زمانی باید پس از عمل به پزشک مراجعه کنم؟
باید ۲ تا ۳ هفته پس از جراحی برای ویزیت مجدد به جراح خود مراجعه کنید.
پس از جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا، در چه مواردی باید با پزشک تماس بگیرید؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، حتماً با جراح یا پزشک خود تماس بگیرید:
- تب بالاتر از ۱۰۱ درجه فارنهایت (۳۸٫۵ درجه سانتی‌گراد)
- درد شدید یا تورم شکم
- زرد شدن پوست یا چشم‌ها (یرقان)
- تهوع یا استفراغ مداوم، به‌ویژه اگر نتوانید غذا یا مایعات مصرف کنید.
- خروج خون یا چرک از هر یک از برش‌های جراحی، یا قرمزی‌ای که گسترش پیدا کند یا شدیدتر شود.
- دردی که با داروهای تجویزشده کنترل نشود.
- تنگی نفس یا سرفه‌ای که بهبود پیدا نکند.
همچنین اگر درباره دوران نقاهت خود هر سؤال دیگری داشتید، با مطب پزشک تماس بگیرید.
منبع: https://www.sages.org/publications/patient-information/patient-information-for-laparoscopic-gallbladder-removal-cholecystectomy-from-sages/
